Thánh địa mỹ sơn thờ cúng vị thần nào năm 2024

Khu di tích đền tháp Mỹ Sơn là một quần thể kiến trúc đền tháp cổ của người Chăm, được coi là một trong những trung tâm đền đài chính của Ấn Độ giáo ở khu vực Đông Nam Á và là di sản duy nhất của thể loại này tại Việt Nam.

Khu thánh địa Mỹ Sơn là quần thể di tích đền đài Chăm Pa thuộc xã Duy Phú, huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam. Cách Trà Kiệu 20 km về phía Tây, cách thành phố Hội An 45 km về phía Tây, cách thành phố Đà Nẵng 68 km về phía Tây Nam, cách cố đô Huế 145 km về phía Nam. Khu vực này nằm trong một thung lũng có đường kính rộng chừng 2 km, bao quanh là đồi núi trùng điệp. Đây từng là nơi tổ chức cúng tế cũng như là khu vực lăng mộ các vua quan, hoàng thân quốc thích của những vương triều Chăm Pa xưa.

Toàn cảnh Khu thánh địa Mỹ Sơn

Là một quốc gia chịu ảnh hưởng của nền văn minh Ấn Độ, Shiva là vị thần được tôn thờ tại vương quốc Chămpa. Đền thờ tại Mỹ Sơn được các vương triều Chămpa xây dựng để thờ chính vị thần vua của mình. Sự kết hợp giữa vương và thần được thể hiện qua tượng Linga. Nơi đây là một quần thể với hơn 70 ngôi đền tháp mang nhiều phong cách kiến trúc điêu khắc tiêu biểu cho từng giai đoạn lịch sử của vương quốc Champa.

Vào thế kỷ thứ IV, dưới vương triều Bhadravaman thung lũng Mỹ Sơn được chọn làm - trung tâm tôn giáo, tín ngưỡng quan trọng của vương quốc Chăm-pa. Tại Mỹ Sơn, vua Bhadravaman đã xây dựng đền thờ, hành lễ, thờ tự. Nơi xác nhận với thần linh về sự trị vì của các đời vua Chăm-pa. Nơi đền tháp được dựng lên để tưởng nhớ những chiến thắng và những cuộc chinh phục vĩ đại, đồng thời cũng là nơi các vị vua sau khi chết, linh hồn họ được quy tụ với các bật thánh thần của đạo Hindu, đặc biệt là thần Shiva [đấng toàn năng], được coi là người sáng lập ra vương quốc Chăm-pa.

Đương thời, tín ngưỡng thần Shiva - đấng sáng tạo và hủy diệt của Ấn Độ giáo được hợp nhất với vua để thờ tự tại Mỹ Sơn. Ngôi đền đầu tiên được dựng bằng gỗ, thờ thần - vua Bhadresvara [kết hợp tên thần Isvara - tức Shiva - với tên vua Bhadravarman] thần được thờ dưới dạng biểu tượng bộ sinh thực khí. Đây là biểu hiện cổ nhất của sự kết hợp giữa vương quyền và thần quyền ở Đông Nam Á.

Xuyên suốt thế kỷ IV đến thế kỷ XIII, nền văn hóa đặc biệt này có nguồn gốc tâm linh xuất phát từ tiểu lục địa Ấn Độ. Dưới sự ảnh hưởng này, nhiều ngồi đền được xây lên cho các đấng tối cao như Krishna và Vishnu, cũng như đấng toàn năng Shiva. Tuy Phật giáo Đại thừa [Mahayan Buddhism] phát triển trong văn hóa Chăm Pa khoản giữa thế kỷ IV công nguyên và có sự củng cố ở phía bắc vương quốc, Ấn Độ giáo vẫn là quốc giáo trong thời kỳ này.

Về tổng thể, đền tháp ở Mỹ Sơn chia thành nhiều cụm nhưng được xây dựng theo cùng một nguyên tắc: đền thờ chính tượng trưng cho núi Meru - trung tâm vũ trụ, là nơi hội tụ của thần linh và thờ thần Siva; xung quanh là tháp thờ các vị thần trông coi hướng trời, đặc biệt là cụm nào cũng có thờ linga - yoni [sinh thực khí] hay linh tượng Shiva. Toàn bộ đền, tháp đều xây bằng gạch, ghép với những mảng trang trí bằng sa thạch. Nét độc đáo là các phiến gạch, đá được xếp với nhau vô cùng khít khao, đến nay vẫn chưa ai có thể biết được kết dính bằng chất liệu gì, thậm chí kỹ thuật nung gạch vẫn còn là điều bí ẩn.

Hầu hết các công trình được kết cấu bằng gạch nung với trụ đá và trang trí những phù điêu sa thạch thể hiện các giai thoại Ấn Độ. Minh chứng kỹ thuật của đền tháp là sự hiện hữu của các kỹ xảo Chăm trong khi biểu trưng của các họa tiết và biểu tượng của đền tháp ẩn chứa trong đó nội dung và các giai thoại chính trị và tôn giáo Chăm Pa.

Không đồ sộ kỳ vĩ như các quần thể, di tích Chămpa khác nhưng Mỹ Sơn vẫn có một chỗ đứng quan trọng trong nên nghệ thuật Đông Nam Á bởi nó là khu di tích duy nhất của cả khu vực có thời gian phát triển liên tục gần 9 thế kỷ. Từ năm 1999, Thánh địa Mỹ Sơn đã được chọn là một trong các di sản thế giới tân thời và hiện đại tại phiên họp thứ 23 của Ủy ban di sản thế giới theo tiêu chuẩn C [II] như là một ví dụ điển hình về trao đổi văn hoá và theo tiêu chuẩn C [III] như là bằng chứng duy nhất của nền văn minh châu Á đã biến mất. Hiện nay, nơi đây đã được thủ tướng chính phủ Việt Nam đưa vào danh sách xếp hạng 23 di tích quốc gia đặc biệt quan trọng.

Chính bởi những giá trị đặc biệt đó của Di tích Thánh địa Mỹ Sơn, Trung tâm TOP Việt Nam - Tổ chức Kỷ lục Việt Nam VietKings đã quyết định đề cử Di tích Thánh địa Mỹ Sơn vào TOP 100 Kỷ lục bất biến Việt Nam 2022: "Di sản kiến trúc Ấn Độ giáo thời Chăm Pa duy nhất còn tồn tại ở Việt Nam". Đây là hành trình tìm kiếm và đề cử Top 100 Kỷ lục Việt Nam không thể thay thế được, từ đó góp phần quảng bá các giá trị đặc biệt của đất nước và con người Việt Nam nói chung cũng như các giá trị của từng địa phương nói riêng.

Vào năm 1885, Thánh địa Mỹ Sơn được phát hiện bởi một toán lính Pháp. Từ đó đến nay, nơi đây đã trở thành địa điểm nghiên cứu về lịch sử, kiến trúc cũng như tham quan du lịch vô cùng bí ẩn và hấp dẫn.

Bằng chứng duy nhất về một nền văn minh châu Á đã biến mất

Tháng 12/1999, tại phiên họp thứ 23 của Ủy ban Di sản thế giới được tổ chức ở Marrakesh [Maroc], Thánh địa Mỹ Sơn đã được UNESCO chọn là một trong các di sản văn hóa thế giới theo tiêu chuẩn 2 như là một ví dụ điển hình về trao đổi văn hoá và theo tiêu chuẩn 3 như là bằng chứng duy nhất của một nền văn minh châu Á đã biến mất. Đó là nền văn minh Chăm Pa, một nền văn minh cổ đại từng tồn tại ở miền Trung từ cuối thế kỷ II đến đầu thế kỷ XIX.

Nơi làm lễ thánh tẩy của các vị vua Chăm Pa

Trong quá khứ, nơi đây là thánh địa Ấn Độ giáo của vương quốc Chăm Pa. Do đó, mỗi vị vua sau khi lên ngôi, đều đến Mỹ Sơn làm lễ thánh tẩy, dâng cúng lễ vật và xây dựng đền thờ. Ngoài chức năng hành lễ, tiếp cận với các thánh thần, Mỹ Sơn còn là trung tâm văn hóa và tín ngưỡng của các triều đại Chăm Pa và đồng thời là nơi chôn cất các vị vua, thầy tu quyền lực.

Ảnh: @lovemdma

Thánh tẩy là một nghi thức quan trọng trong tôn giáo Hindu, được thực hiện để thanh tẩy và chuẩn bị cho các vị vua trước khi họ lên ngôi. Theo nghi thức này, các vị vua sẽ được đưa đến Thánh địa Mỹ Sơn và được các thầy tế Hindu làm lễ tẩy rửa. Lễ tẩy rửa này bao gồm việc tắm rửa bằng nước thánh, cầu nguyện và hiến tế. Sau khi được tẩy rửa, các vị vua được coi là đã được thần thánh chọn lựa để cai trị đất nước.

Các cụm tháp bị xoay theo chiều kim đồng hồ

Trong văn hóa Chăm Pa, có 1 quy tắc bắt buộc khi xây dựng các đền tháp là dù ở bất cứ vị trí nào thì cửa chính của đền tháp đều phải quay về hướng chính đông để đón ánh mặt trời buổi sáng. Vì ánh mặt trời là biểu tượng của sinh lực, của nguồn gốc sự sống mà thần Shiva mang lại. Thế nhưng, Thánh địa Mỹ Sơn hiện nay có đến 5 cụm tháp có cửa chính bị lệch về hướng đông nam. Vì thế có thể kết luận rằng những cụm tháp này đã bị xoay theo chiều kim đồng hồ.

Ảnh: @hoiiiching

Theo nghiên cứu của các nhà khảo cổ học, nguyên nhân của sự xoay này là do hoạt động của các đứt gãy trượt trái [sinistral]. Các đứt gãy trượt trái là những đứt gãy trong lòng đất, theo đó các khối đá bị trượt sang trái so với nhau. Sự trượt này đã khiến cho các khu đất mà các cụm đền tháp đã xây dựng trên đó bị xoay. Đây là một hiện tượng thể hiện sự ảnh hưởng của các yếu tố tự nhiên đến kiến trúc của người Chăm Pa.

Ảnh: @hoiiiching

Các vị thần và dấu ấn của đạo Hindu

Thánh địa Mỹ Sơn được xây dựng trong một thung lũng màu mỡ gần đầu nguồn sông Thu Bồn. Các ngôi đền được xây bằng gạch đỏ với nhiều tầng riêng biệt, được trang trí với những bức tượng phù điêu bằng sa thạch. Các bức tượng thể hiện hình tượng các vị thần và nữ thần đạo Hindu, vũ nữ Apsara, động vật và các vị vua Chăm. Các họa tiết trang trí phổ biến như ngọn lửa, hoa sen, cây cối, thần rắn Naga, thần thời gian Kala… tất cả đều mang dấu ấn của đạo Hindu.

Bia ký cổ, kalan [tháp chính] và kosagrha [nhà giữ lửa]

Một bia ký cổ tìm thấy ở Thánh địa Mỹ Sơn đã ghi lại rằng nhà vua sáng lập ra vương quốc Chăm Pa, Bhadravarman I đã xây đền thờ và hiến dâng toàn bộ thung lũng [thánh địa ngày nay] cho thần Shiva và khẩn cầu những người kế vị tiếp tục duy trì nền móng mà ông đã tạo ra. Trong nhiều thế kỷ, các vị vua không ngừng mở rộng khu đền tháp, mỗi ngôi đền đều có bia ghi bằng tiếng Phạn hoặc tiếng Chăm cổ kể về câu chuyện của vị vua sáng lập. Khoảng 32 tấm bia đã được tìm thấy, một số được giữ nguyên trạng, số khác được mang đến đặt tại nhà trưng bày Mỹ Sơn.

Chủ Đề